Eerder verschenen bij de Volkskrant, 8 september 2026. Lees het origineel hier.
Als kind lag ik vaak op de bank naar de zoveelste herhaling van Goede Tijden, Slechte Tijden te kijken. Er was geen andere keuze, en dat was maar goed ook. Was er niets leuks op tv, dan ging ik weer buitenspelen. Nu scroll ik door mijn opties: Netflix, Videoland, Prime, Disney+, HBO Max en, mijn favoriet, NPO Start. Dat scrollen wekt een verlangen naar de tijd waarin de keuze voor mij werd gemaakt.
Ik ben doorgaans niet iemand die worstelt met keuzes. Ik vind ze vaak zelfs leuk. Behalve als het op mijn kijkgedrag aankomt. Dan word ik verleid door opties die ik helemaal niet wil, zie ik door de bomen het bos niet meer en eindig ik, afgeleid scrollend op mijn telefoon, wéér bij dezelfde aflevering van Grey’s Anatomy.
Eén grote aanbeveling
Dat gevoel beperkt zich allang niet meer tot de avond op de bank. Ook mijn nieuws, mijn muziek en mijn tijdlijn zijn inmiddels één grote aanbeveling die altijd bij mij past. Mijn telefoon lijkt soms beter te weten wat ik wil dan ikzelf. Ik denk dat oneindige, gepersonaliseerde keuze geen vrijheid is. We zijn toe aan versimpeling. Door de oneindige keuze zijn we nooit klaar met kiezen en zien we nooit meer hetzelfde als de persoon naast ons.
Dat komt steeds vaker voor, blijkt uit cijfers. Nederlanders keken vorig jaar gemiddeld nog maar 87 minuten per dag naar lineaire televisie, tegen 98 minuten in 2024 en 100 minuten in 2023. Een daling die al jaren doorzet, meldde het Nationaal Media Onderzoek in zijn jaarpersbericht. Onder jongeren gaat het nog harder: bij Nederlanders tot 35 jaar daalde de gemiddelde kijktijd van bijna 2,5 uur per dag in 2012 naar minder dan 1 uur per dag in 2022. Inmiddels wordt dagelijks minder dan de helft van de 20-34-jarigen bereikt door een televisiezender; bij de leeftijdsgroep van 65 jaar en ouder ligt dit percentage op 14,7 procent.
De gemiddelde jongere jongleert intussen met 4,4 verschillende streamingdiensten tegelijk. Slechts 7 procent van alle jongeren gebruikt geen betaalde streamingdienst. Wij zijn ondergedompeld in een groeiend aanbod en raken daardoor het spoor bijster.
Gevangen in herhaling
Elke streamingdienst wil dat we blíjven scrollen, previewen en twijfelen – want daarop draait het verdienmodel. Hoe langer je zoekt, hoe meer data en aanbevelingen er worden gegenereerd, en hoe groter de kans dat je uiteindelijk toch weer bij hetzelfde bekende programma belandt. De illusie van oneindige keuze houdt ons gevangen in herhaling.
En daarmee verdwijnt iets waar we elkaar voor nodig hebben: het collectieve moment. De euforie van een WK-finale (roeien!), de levenswijsheden van Oogappels, de spanning van Wie is de Mol?, het plezier van Even Tot Hier en de cringe van B&B Vol Liefde: dat is iets wat je met een heel land deelt. De laatste keer dat ik dat gevoel had, was toen BOOS de aflevering over The Voice op YouTube plaatste. Binnen twee uur had de aflevering vijf miljoen weergaven bereikt (inmiddels elf miljoen), en de volgende dag had iedereen aan elke keukentafel een opening voor een gesprek.
Voorzichtig met spoilers
Zulke momenten worden zeldzamer, en dat voel je zelfs in de kleinst mogelijke kring. Tijdens mijn schildercursus kwam het gesprek op B&B Vol Liefde en het (afgrijselijke) gedrag van Fred. Waar bij BOOS vijf miljoen mensen op hetzelfde moment hetzelfde zagen, bleken hier vier van de zes cursisten al vooruit te kijken via Videoland. Iedereen aan tafel volgde het programma trouw, maar waar de een nog naar aflevering tien keek, was de ander al door naar veertien. Als gevolg praatten we allemaal voorzichtig om spoilers heen. Zelfs in een groepje van zes mensen lukt het niet meer om op hetzelfde moment hetzelfde te zien.
Dat gemis is waarom ik terugverlang naar een handvol zenders in plaats van zes diensten met oneindige mogelijkheden. Gedeelde, niet zelf gekozen consumptie levert iets op wat een algoritme niet kan: een collectief moment. Uit angst om dat te missen, durf ik mijn streamingsdiensten niet op te zeggen. Want ik praat graag mee over de hitserie Adolescence, de ‘bijna gen-Z-serie’ Adults of het populaire Heated Rivalry. Maar het allerliefst zet ik gewoon de televisie aan.
Dus, lieve leeftijdsgenoten: zullen we een keertje ‘gewoon’ televisie kijken? Zodat we, met zijn allen tegelijk naar hetzelfde scherm kijkend, iets terugkrijgen wat geen enkel algoritme ons kan aanbevelen: een goed gesprek.
Geef een reactie